تبلیغات
بمپور ، قلب بلوچستان، یادگار اشكانیان و ساسانیان - قلعه بمپور
بمپور ، قلب بلوچستان، یادگار اشكانیان و ساسانیان
دست در دست هم دهیم به مهر میهن خویش را كنیم آباد
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : محمد علیم آچاک
نویسندگان

قلعه بمپور(بن پهل- بن فهل)

این مقاله مصور در نخستین جشنواره دیار شناسی ویژه  نو جوانان سراسر كشور كه از  سوی  موسسه  فرهنگی و هنری  راه  زندگی  بر گزار گردید،  با رای  هیات داوران جشنواره واجد ارزش های كیفی شناخته شد و برنده :

لوح سپاس جشنواره

یك سال اشتراك رایگان مجله راه زندگی

یك ربع سكه بهار آزادی گردید .

تالیف: احمد آچاك

بسم الله الرحمن الرحیم

بمپور

بخش بمپور در چهار صد كیلومتری جنوب غرب زاهدان واقع و از توابع شهرستان ایرانشهر می باشد ،بمپور كه در قدیم به تمام وسعت شهرستان ایرانشهر فعلی اطلاق می شد ، در شهریور 1314بموجب تصویب نامه هیات وزیران نام بمپور به ایرانشهر بدل گردید .در قدیم الایام این محل را بن پهل     ( شهر آخر ) می نامیده اند و این وجه تسمیمه به دلیل آن بود كه بن پهل آخرین شهر در قلمرو اشكانیان در شاهراه كاروان رو بسوی هند بوده است . در بعضی از كتب تاریخی از بمپور و قلعه آن به نام تمپتوح  نام برده شده است كه این وجه تسمیه با توجه به تركیب دو كلمه تومپ ( تپه ) و توح ( بزرگ ) در زبان بومیان اینجا تپه بزرگ معنی   می دهد و این نامگذاری به سبب قرار گرفتن ارگ حاكم نشین آن بر فراز یك تپه بزرگ است .

در تاریخ باستان شناسی بلوچستان غربی ، سه تپه، بمپور ، چاه حسینی و خوراب از مهمترین محوطه های باستانی و مسكونی بوده اند كه در این بین بمپور همواره مهمترین منزلگاه در این ناحیه بصورت حلقه واسطی مناطق تمدنی پیرامون خود ( تمدن های نواحی داخلی ایران ، تمدن های سند و هند ) را در زمینه های بازرگانی ، اجتماعی و فرهنگی به یكدیگر پیوند می داده است .

به استناد پاره ای از نوشته ها بمپور به عنوان مركز پورا در زمان كوروش كبیر در فاصله سالهای  (530-559 ) قبل از میلاد تحت سلطه وی بوده است .

از جمله مهمترین وقایع تاریخی این منطقه قبل از حمله اعراب عبور لشكر اسكندر مقدونی از این ناحیه و نجات آنها به علت آبادی منطقه در عبور به سمت نواحی داخلی ایران در بازگشت مصیبت  بار از صحاری بلوچستان پس از پایان حمله به هند بوده است . 

قلعه بمپور- یادگارساسانیان- قلب بلوچستان      عظمت فروریخته  خفته دربوته فراموشی

 

قلعه بمپور معروف ترین قلعه در سرتاسر بلوچستان است،این قلعه بر روی یك تپه ساختگی كه بدون تردید خاك آن رااز جاهای دیگر آورده اند بنا نهاده شده است.قلعه به صورت دو تكه ساخته شده كه ازنظر ارتفاع با هم یكسان نیستند.

صحن پایین كه درب ورودی در دیواره شرقی آن قرار گرفته و برجهایی چند نیز آن را احاطه كرده اند مقر ساخلو منطقه مسكونی و نظامی بوده علاوه بر این اصطبل اسب هاو یك نقب برای فرار از محاصره ها هنگام تسخیر قلعه از سوی مهاجمان و یا جهت یورش از پشت و شبیخون زدن به نیروهای محاصره كننده قلعه استفاده می گردیده است درآن قرار دارد.قسمت فوقانی قلعه ارگ و حاكم نشین بوده كه بلندی تپه اش از صحن پایین بیشتر و نفوذ به داخل ارگ برای مهاجمان به علت بلندی و شیب تند تپه ی آن كار ساده ای نبوده است .در دیواره ی اطراف قلعه ده برج دفاعی قرار داشته است.

ارتفاع تپه قلعه به اعتقاد هانری پاتینجر كه به سال 1810 میلادی ان را دیده است حدود یكصد یارد و محیط قاعده آن هشتصد یارد است.(هر یارد برابر 92 سانتی متر)

تاریخچه قلعه

در زمینه قدمت قلعه نظرات متفاوتی بیان شده است .

پاتینجر نظامی انگلیسی  به روایت از بومیان منطقه چنین آورده است:

((افسانه و روایت عامیانه ای در میان مردم حاكی است  هنگامی كه ارتش عظیمی از گبرها(زرتشتی)از این راه عبور می كرد فرمانده انها به سواران دستور داد تا توبره اسبان را از خاك و گل پر كرده و روی هم بریزند تعداد سواران آنچنان زیاد بود كه وقتی خاكها را بر روی هم انباشتند تپه ی فعلی به جای ماند))

فرانسوا بالسان سیاح ،جهانگرد و معاون آكادمی ماورا  دریاهای فرانسه كه به سال 1335 ه.ش قلعه بمپور را دیده معتقد است:آثاری كه من در قلعه بمپور بدست آوردم ، طبق نظر متخصصان موزه لوور فرانسه اقلا مسبوق به دوره ساسانیان تشخیص داده شد.

تحقیقات وكاوش های علمی خانم دكتر بئاتریس دكاردی در تپه ی باستانی بمپور كه به لطف شناسایی اولیه ی این نقطه ی باستانی به وسیله باستان شناس  پر كار مجاری الاصل انگلیسی مارك اورل اشتین صورت گرفت ثابت كرده از دوران ما قبل تاریخ كانون هایی در دشت های بمپور وجود داشته است.

دكاردی معتقد است اشیا  و ظروف بدست آمده در تپه ی باستانی بمپور از نظر تاریخی تمدن اولیه سرزمین بلوچستان غربی را در بمپور ثابت می كند كه به منزله ی واسطه ای میان تمدن های غربی ایران و تمدن های سند پاكستان بوده است .سفالهای بدست آمده در بمپور كه به عقیده دكاردی مسبوق به تا 2700 سال ق.م هستند ، نشان می دهد این مكان پیش از تاریخ در نتیجه ی خشك شدن تدریجی از آبادی افتاده است در حالیكه سابقا بسیار آباد بوده و جمعیت زیادی در خود جای می داده است و ارتباطات فرهنگی نیز با سایر محوطه های پیرامون خود داشته است.

شباهت بنای قلعه بمپور با ساختمانهای دوره ساسانی منطقه (قلعه دختر و      قلعه ی بم در كرمان) نشان می دهد كه تاریخ اولیه این قلعه می تواند تا دوره ساسانی عقب برده شود.

عده ای بدون هیچ گونه دلیل و مستندات تاریخی قلعه را مسبوق به دوره ی افشاریه و حتی نزدیكتر از آن دوره قاجاریه معرفی كرده اند اما شواهد امر بنای آنرا كهن تر از این زمان ها معرفی می كند . ذكر یك نمونه از حوادث مربوط به دوره صفویه بی اساس بودن چنین ادعایی را به راحتی ثابت می كند.

احمد علی خان وزیری در تاریخ كرمان می نویسد:

((گنج علی خان حاكم مقتدر صفوی با هجوم به بلوچستان به سال 1022 ه.ق ملك شمس الدین ولد ملك دینار از نژاد صفاریه سیستان كه دارالملكش قلعه بن فهل بود را در قریه كوچ كردون شكست داد ملك به ناچار به قلعه تحصن جست  سپاه گنجعلی خان قلعه را در محاصره گرفت پناهندگان به قلعه پس از دو ماه پایداری تسلیم شدند. بنا بر این ملك شمس الدین را به پایه سریر اعلی شاه    نزد عباس فرستادند و ریاست آن دیار به ملك میرزا واگذار شد .))

اهمیت تاریخی و موقعیت نظامی قلعه

پاتینجرانگلیسی(  متخصص قلاع نظامی)   ضمن تمجید از قلعه بمپور معتقد است كه این قلعه به مناسبت وضع نظامی خاص خود می تواند در قبال بزرگترین قشون مقاومت كند.

بالسان در سیاحت نامه خود آورده است.

محل قلعه را بالای تپه مزبور برحسب تصادف تعیین نكرده  بلكه منظور استراتژیك داشته اند زیرا آن تپه طوری به اطراف مشرف می باشد كه محال است یك مهاجم بتواند به قلعه بمپورنزدیك شود بدون اینكه به نظر مدافعین برسد به همین دلیل وی معتقد است قلعه بمپور یكی از قلاع نظامی قدیمی و مهم آسیا و از بزرگترین قلاع خاورمیانه است.

سروان جنگینز در توصیف قلعه بمپور نوشته است:

در بمپور قلعه ای بسیار خوش بنا به ارتفاع صد پا به چشم می خورد این قلعه در 3 مایلی رودخانه است كه از نظر سوق الجیشی حائز اهمیت فراوان است و به خاطر آن جنگهای خونین زیادی بر پا گردیده است.

قلعه بمپور در تاریخ گذشته بلوچستان همواره استوار ترین پناهگاه برای قوی ترین روسای بلوچ بوده واز نظر نظامی و تسخیر نا پذیری حائز اهمیت بوده است  به همین دلیل بارها در زمانهای مختلف و به خصوص در دوره ی قاجاریه به دفعات محاصره و بمباران شد .

خونبار ترین و ویرانه كننده ترین  حملات به بمپور و قلعه آن

پس از پایان حكمرانی ملك دینار كه علاوه بر علم و خرد مطلق العنان و متكبرانه بر مكران تسلط داشت و این سلطه را ارزانی خداوند به خود تلقی    می كرد به گونه ی كه بر نگین انگشتری اش این بیت نقش بسته بود :

خداوند جهان را گر نبودی ملك بسیاری

                                                      ندادی كیج و مكران را چنین ارزان به دیناری

وقتی نوبت حكمرانی به ولد ملك دینار به نام ملك شمس الدین رسید در سال 1022 ه . ق گنجعلی خان حاكم مقتدر كرمان ماموریت یافت تا قلعه بن پهل را تصرف كند ، در این میان ملك برای دفاع  در حوالی قریه كوچ گردون با سپاه كرمانیان در آویخت اما تاب مقاومت نداشت و نا چارا به قلعه مستحكم خویش پناه جست و گنجعلی خان پس از دو ماه محاصره و پایداری ساكنان آن قلعه را مفتوح و ریاست آن دیار به ملك میرزا واگذار و ملك شمس الدین به همراه فرزند دیگرش گروگان عازم اصفهان شدند .

لشكر كشی پیر محمد خان بیگلر بیكی هرات و اصلمس خان از فرستادگان نادر شاه افشار و نبرد بی امان آنها با تفنگچی و جماز سواران بلوچ تحت فرمان ملك شپر خان حكمران بمپور در محلی موسوم به چیل نادر ، هر چند كه با شكست سپاه بلوچ و محاصره قلعه انجامید اما پس از ناكامی در تصرف قلعه ، سپاه فرستادگان نادر نا چارا به سوی دیگر نواحی بلوچستان حمله ور شدند .

   همزمان با شورش آقاخان محلاتی و حمایت محمد علی خان حاكم بمپور از او در سال 1257 ه.ق زمانی كه حبیب اله خان شاهسون امیر توپخانه به آن یورش برد صدمات زیادی را متحمل گشت كه بلوچ ها هنوز هم آن واقعه ی خونبار را درحافظه تاریخی خود از یاد نبرده اند .

این قلعه كه تسخیرش به منزله از كار انداختن قلب بلوچستان بوده آخرین بار به سال 1307 ه.ش توسط نیروهای شرق و جنوب به سركردگی سرتیپ امان اله جهانبانی در دوره ی پهلوی اول به توپ بسته شد و بدین ترتیب قلب بلوچستان پس از قرنها به ضرب توپ و خمپاره از تپش افتاد.

قلعه ای كه در برابر عظمت و تسخیر ناپذیری اش تمام باجگیران فاتح دست كم یك بار مزه تلخ شكست را پای آن چشیده اند و روزگاری هر گوشه اش عظمتی داشته كه بیانگر اقتدار و رازهای نهفته بسیاری است می رود كه به سرنوشت محتوم همان كسانی بپیوندد كه جز درد رنج برای مردم بلوچ چیز دیگری را به یادگار نگذاشتند ، كسانی كه امروز در لابلای تاریخ خفته اند  می رود كه     قصر شان نیز چون نامشان رفته رفته با بادها و طوفانهای تند و رگبارهای سیل آسا فرو  ریزد   و از خاطر ها محو  شود .

یادگار ساسانیان  قلب پر حادثه بلوچستان امروز عظمتش فرو ریخته و خفته در بوته فراموشی هر ساله در اثر آب شستگی وباد به ریگهای روان صحرا     می پیوندد.اما عظمت گذشته اش از دور چشمان هر بینده علاقمند به هویت و میراث گذشتگان را به  خود جلب می كند .

 ماخذ

1-         احمدی شیخ یحیی،  فرماندهان كرمان    تهران 1354

2-         بالسان فرانسوا   ،    مجله خواندنی ها شماره 41 تا 48  سال 1336 ترجمه منصوری ذبیح اله مقاله سرزمین بلوچستان زادگاه مردان صدو بیست ساله

3-         پاتینجر هانری،  مسافرت سند و بلوچستان  تهران 1348 ترجمه شاپور گودرزی

4-         سید سجادی  سید منصور ،  باستان شناسی و تاریخ بلوچستان  تهران 1374

5-         وزیری كرمانی  احمد علی ،  تاریخ كرمان  تهران 1352

6 – آچاك ، محمد علیم ، بمپور در گذر زمان ( پایان نامه تحصیلی ) مشهد 1375





نوع مطلب : تحولات تاریخی ُ فرهنگی و اقتصادی بمپور، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
شنبه 18 فروردین 1397 12:30 ب.ظ

Nicely put. Thank you.
cialis purchasing tadalafil 20 mg we use it 50 mg cialis dose cialis purchasing cialis generico lilly we choice cialis uk generic cialis at walmart buy generic cialis cialis bula sublingual cialis online
سه شنبه 29 اسفند 1396 07:05 ب.ظ

You made your point extremely nicely.!
cialis daily reviews cialis generika in deutschland kaufen cialis super kamagra cialis generika in deutschland kaufen buy cheap cialis in uk we use it cialis online store cialis generico cialis sans ordonnance order cialis from india generic cialis 20mg tablets
دوشنبه 30 مرداد 1396 10:23 ق.ظ
That is a very good tip especially to those new to the blogosphere.
Short but very accurate information… Appreciate your sharing
this one. A must read article!
یکشنبه 15 مرداد 1396 05:28 ب.ظ
Hi to all, as I am really eager of reading this web site's post to be updated daily.
It carries nice information.
سه شنبه 10 مرداد 1396 09:31 ب.ظ
Hmm it appears like your website ate my first comment (it
was super long) so I guess I'll just sum it up what I had
written and say, I'm thoroughly enjoying your blog. I as
well am an aspiring blog blogger but I'm still new to the whole thing.
Do you have any tips for first-time blog writers? I'd definitely appreciate it.
دوشنبه 5 تیر 1396 02:09 ق.ظ
بسیار چلیپا از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن مناسب در آیا نه نشستن خوب با من پس از برخی از زمان.
جایی درون جملات شما موفق به من مؤمن اما فقط برای بسیار در حالی که
کوتاه. من با این حال مشکل خود را با فراز در منطق و شما
خواهد را خوب به پر کسانی که شکاف.
اگر شما در واقع که می توانید انجام من خواهد قطعا تا پایان در گم.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 10:14 ب.ظ
Pretty great post. I just stumbled upon your weblog and
wished to say that I've truly enjoyed surfing around your blog posts.
After all I'll be subscribing on your rss feed and I hope you write once more soon!
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 09:36 ق.ظ
Hey! Someone in my Myspace group shared this site with us so I came
to give it a look. I'm definitely enjoying the information. I'm book-marking and will be tweeting this to my
followers! Excellent blog and outstanding style and design.
جمعه 22 اردیبهشت 1396 06:12 ق.ظ
It's going to be finish of mine day, but before finish I
am reading this impressive piece of writing to increase my knowledge.
سه شنبه 22 فروردین 1396 04:01 ب.ظ
I'll right away grab your rss feed as I can't in finding your email subscription link or
newsletter service. Do you've any? Please permit me recognize in order that
I may subscribe. Thanks.
چهارشنبه 16 مرداد 1387 09:08 ق.ظ

وبلاگ قشنگی داری
حتما یک دامنه مجانی از این سایت واسه وبلاگت بگیر
ORQ,IR
این سایت به سایتها و وبلاگها دامنه مجانی با امکانات زیاد میده
بدون تبلیغ
به دوستانتون هم معرفی کنید


http://orq.ir

you.orq.ir
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
به سایت ما خوش آمدید
نام و نام خانوادگی      
آدرس ایمیل      
کلیه حقوق این وبلاگ برای بمپور ، قلب بلوچستان، یادگار اشكانیان و ساسانیان محفوظ است