تبلیغات
بمپور ، قلب بلوچستان، یادگار اشكانیان و ساسانیان - تبعیض در عرصه مطالعات باستان شناسی بلوچستان
بمپور ، قلب بلوچستان، یادگار اشكانیان و ساسانیان
دست در دست هم دهیم به مهر میهن خویش را كنیم آباد
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : محمد علیم آچاک
نویسندگان

 

 تبعیض در عرصه مطالعات باستان شناسی بلوچستان

توجه یكسان

باستان‌شناسی سیستان و بلوچستان را شكوفا می‌كند 

استان سیستان و بلوچستان بارها از سوی باستان شناسان بزرگ دنیا مورد مطالعه قرار گرفته و کشف شهر سوخته به عنوان یکی از تمدن‌های بزرگ شرق فلات ایران در این استان، آوازه اهمیت باستان شناسی این خطه از سرزمینمان را تا آن سوی دنیا نیز برده است. این در حالی است كه عمده مطالعات علمی و پژوهش‌های باستان‌شناسی تا کنون متوجه سیستان بوده و بخش دیگر این استان از توجه كمتری در این زمینه برخوردار بوده است.

قلعه بمپور. منطقه بمپور یکی از مهمترین حوزه های تمدنی بلوچستان است

خبرگزاری میراث فرهنگی_ گروه میراث فرهنگی_ حسن ظهوری_ استان سیستان و بلوچستان از جمله استان‌های بزرگ کشور است که به لحاظ باستان شناسی اهمیت فوق العاده‌ای در شرق فلات ایران دارد.

این استان بارها از سوی باستان شناسان بزرگ دنیا مورد مطالعه قرار گرفته و کشف و شناسایی شهر سوخته به عنوان یکی از تمدن‌های بزرگ شرق فلات ایران در این استان، آوازه اهمیت باستان شناسی استان سیستان و بلوچستان را تا آن سوی دنیا نیز برده است. اما آنچه در کنار توجه به اهمیت باستان شناسی سیستان و بلوچستان دیده می‌شود، کم‌توجهی به باستان شناسی بخش بلوچستان این استان است.

عمده مطالعات علمی و پژوهش های باستان‌شناسی تا کنون متوجه بخش سیستان استان بوده حال آنکه اهمیت باستان شناسی بلوچستان به مراتب بیشتر از سیستان است.

بلوچستان بخش بزرگی از استان سیستان و بلوچستان را شامل می‌شود و تعداد بی‌شمار محوطه‌های باستانی گویای این مهم است که بلوچستان روزگاری مهمترین مسیر ارتباطی اقوام هزاره های پیش از میلاد بوده است.

كم‌‌توجهی به موضوع باستان شناسی در بلوچستان، بهانه مصاحبه با "مهدی مرتضوی"، باستان شناس و موسس رشته باستان شناسی در دانشگاه سیستان و بلوچستان شد.

مرتضوی دکترای باستان شناسی خود را از دانشگاه براک فورد انگلستان گرفته و پایان نامه خود را با یکی از باستان شناسان مشهور این دانشگاه یعنی پرفسور کانینگهام به انجام رساند و تا کنون در چند کاوش باستان‌شناسی شهر سوخته شرکت داشته است.

وی بررسی سیستماتیک شهر سوخته را نیز به انجام رسانده و بررسی منطقه دامن و بمپور در بلوچستان نیز از کارهای اوست.

هم اکنون مرتضوی در انتظار تصویب طرح های پژوهشی خود است که عمده آن به فعالیت های باستان شناسی در بلوچستان می پردازد.

وی به دلیل موافقت نكردن با این طرح ها، مدت سه سال است که فعالیت میدانی نداشته بیشتر وقت خود را صرف تدریس در دانشگاه و نوشتن مقالات باستان شناسی کرده است.

 به اعتقاد مرتضوی باستان شناسی بلوچستان تا کنون مورد بی مهری قرار گرفته و باید از آن حمایت شود.

چندی پیش از سوی استانداری، بودجه‌ای بالغ بر یک میلیارد و یكصد میلیون تومان به باستان شناسی و حفاظت از آثار شهرستان زابل کمک شد و به این شهرستان بودجه قابل توجهی اختصاص داده شده است. پیش از این نیز بودجه‌های بسیاری برای کاوش‌های باستان‌شناسی به سیستان ارایه شده است اما همواره بلوچستان از دریافت این قبیل کمک‌های به ویژه درباره باستان‌شناسی محروم بوده است. آیا بلوچستان، توان باستان‌شناسی کمتری نسبت به سیستان دارد؟

خیلی خوشحالم که می شنوم یک میلیارد و تقریبا 100 میلیون تومان برای منطقه سیستان اختصاص یافته است. حتی به اعتقاد من این پول برای سیستان به لحاظ پتانسیل های باستان شناسی و حفاظت از آثار کم است. این منطقه که در طی دوران پیش از انقلاب مورد ظلم واقع شده بود، شایستگی بیشتری داشته است. سیستان منطقه‌ای است که در باستان شناسی ایران نقش بسیار فعالی دارد. پاسخ بسیاری از سئوالات باستان شناسانی که در دره هند، بین النهرین و آسیای میانه کار می کنند، در منطقه سیستان و بلوچستان و در یک مقیاس وسیعتر در جنوب شرق ایران وجود دارد،  اما در این میان بلوچستان محروم واقع شده است. در حالی که شما وقتی به نقشه باستانی منطقه نگاه می‌کنید متوجه می‌شوید این دو بخش، یعنی سیستان و بلوچستان در یک حوزه تمدنی قرار گرفته‌اند و از هم جدا نیستند. شاید به نحوی گاهی سیستان به بلوچستان نیازمند بود و گاهی بلوچستان به سیستان. موقعیت قرار گیری دره بمپور، محلی که در آن فعالیت‌های باستان شناسی داشتم، از دامین تا نزدیکی جازموریان، این منطقه را به شرق استان و از آنجا به سراوان و دره هند متصل می کند.

این محدوده از طریق همین جاده زاهدان - ایرانشهر که امروز هم مورد استفاده است به شهر سوخته وصل می‌شده. در واقع عمده اتصال تمدنی چون شهر سوخته به دره هند، از طریق بلوچستان بوده است. همچنین از این طریق ارتباط فرهنگی مردمان گذشته ساکن در این منطقه به آسیای میانه نیز کشانده می‌شده است.

از سمت غرب نیز، تداوم این گستره فرهنگی تا جازموریان، و از آنجا تا جیرفت نیز ادامه داشته از آنجا نیز یک شاخه تبادلات فرهنگی به شمال کشور و به محوطه هایی چون سیلک در کاشان  و حصار در دامغان می‌رفته است.

 از طرفی جازموریان به تنگه هرمز و خلیج فارس نیز مرتبط است. جایی که اهمیت آن در اواخر هزاره سوم بسیار آشکار می‌شود. من این موضوع را به طور مفصل در مقالاتی که نوشتم توضیح دادم...

پس در واقع بلوچستان حلقه اتصال میان حوزه های تمدنی شرق کشور با آسیای میانه، دره هند، غرب ایران و خلیج فارس بوده است؟

من در مقاله ای تحت عنوان “ Economy, Environment and the Beginnings of Civilization in Southeast Iran  که در مجله Near Eastern Archaeology جلد 68 شماره 3 در سال 2005 چاپ شده است، این منطقه (جنوب شرق ایران) را نه تنها به عنوان حلقه ارتباطی بلکه به عنوان یک قطب اقتصادی بزرگ که خودکفا بوده و کالا تولید می کرده است معرفی کرده ام.

می‌دانیم که تا اواخر هزاره سوم تجارت از راه زمین بود، اما در حدود 2100 تا 2000 پیش از میلاد راه تجارت آبی جای تجارت زمینی را می‌گیرد.

به واقع از این‌روست که تمدن‌های حوزه خلیج فارس، چه در حاشیه شمالی و چه جنوبی دارای اهمیت خاصی می‌شوند. اینجاست که آن بخش از تمدنی که از دریا فاصله داشته زودتر سقوط می کند.

 شاید یکی از دلایل سقوط شهر سوخته همین بوده است. بمپور، جازموریان و یا جیرفت به دریاهای آزاد راه داشتند و به همین علت شاهد آن هستیم که بیشتر باقی ماندند و با تغییر سیاست‌های تجاری، سیاست‌های خودشان را تغییر می‌دهند و این موضوع باعث می شود در چهارچوب مبادلات اقتصادی باقی بمانند.

از سوی دیگر وضعیت کشاورزی شهر سوخته در مرتبه خوبی بوده است اما زمانی که جمعیت منطقه بالا می‌رود، زمین‌های کشاورزی نمی‌توانند پاسخ‌گوی ظرفیت جمعیت منطقه باشد. به این ترتیب بخشی از در آمد جامعه باید به طریق دیگری تامین شوند. این درست همان جایی است که به آن "حاشیه امنیت" می گوییم.

این درست کاری است که امروز زاهدان به عنوان یک حلقه ارتباطی انجام وظیفه می کند. زاهدان نه آب و هوای خوبی دارد و نه زمین مناسبی، فقط از آنجایی که یک حلقه ارتباطی خوبی می تواند باشد، به آن اهمیت داده است.

شهر سوخته و بمپور ظرفیت اضافه جمعیت‌شان را از طریق همین راه های تجاری که در گذشته نیز وجود داشته تامین می‌کردند. در واقع برای ساکنان آن زمان تجارت دریایی اهمیت زیادی داشته زیرا حاشیه امنیت زندگی شان بیشتر می‌شود. با راه اندازی تجارت دریایی، بر اهمیت تجارت بین المللی افزوده می شود و ساکنان این منطقه با بین النهرین و دره هند و بسیاری مناطق دیگر همچون مصر ارتباط تجاری را تداوم و بهبود می‌بخشند.

محوطه‌های مهمی همچون اسپیدژ و محوطه‌هایی در سراوان و خاش، در دره "دامن" و دره بمپور، در منطقه سرباز، باهوکلات، در حوزه دریای عمان و چابهار و بسیاری محوطه های دیگر در بلوچستان نقش تعیین کننده‌ای در این تجارت داشته‌اند.

مدتی پیش در یکی از بررسی‌های میدانی در منطقه یک محوطه در بلوچستان پیدا کردم که به اندازه شهر سوخته است و به هزاره سوم پیش از میلاد تعلق دارد.

بنده این محوطه را به نام 4 محوطه مستقل معرفی كردم و از این می‌ترسم که قاچاقچیان اموال فرهنگی آن را غارت کنند.

پس از ارتباط‌های حضوری بسیار زیادی که با پروفسور توزی در کشور ایتالیا داشتم، ایشان هم بر اهمیت منطقه بلوچستان صحه گذاشتند.

 ایشان هم اکنون در کشور عمان حفاری می‌کنند و ادامه مطالعات منطقه بلوچستان به ویژه دره بمپور و حوزه دریای عمان را بسیار ضروری می‌دانند و معتقدند شواهد حاکمیت ایران بر خلیج فارس تا ادوار پیش از تاریخ در این خطه از سرزمین قابل مشاهده است.

برخی معتقدند یکی از دلایل بی‌توجهی به باستان شناسی بلوچستان، اخباری است که حاکی از ناامنی منطقه است.

تصور غلطی امروز از ناامنی در منطقه وجود دارد، در حالی که معتقدم منطقه کاملا امن است. زمانی که بمپور را مورد بررسی قرار می‌دادم، بیش از 35 دانشجو از استان‌های مختلف کشور را به بلوچستان بردم. زمانی که می‌خواستیم کار را شروع کنیم، فرماندار وقت به من گفت ما به شما مامور می‌دهیم و من از ایشان تشکر کردم. پیش از شروع کار میدانی به اتفاق دانشجویان به منطقه مورد بررسی رفتیم و با تنی چند از مردم منطقه و ریش سفیدان آنها نشستی داشتیم و در خصوص اهمیت مطالعات منطقه با آنها صحبت کردیم. 

زمانی که کار شروع شد حتی لحظه ای احساس ناامنی نکردیم. به هر روستایی که وارد می شدیم، مردم نان تافتون داغ، خرمای تازه و آب خنک برای دانشجویان می آوردند.

 فاصله من با آخرین دانشجو در دل کوه های بلوچستان که به فاصله 50 متری از همدیگر قرار گرفته بودند حدود یک و نیم کیلومتر بود.  هیچ آسیبی متوجه این تیم پژوهشی نشد. روزهای آخر دست دانشجویان دبه های خرمای معروف دامین بود. همان چیزی که سرمایه‌شان است و آن را به دانشجویان هدیه داده بودند. مردم بلوچستان، مردم سرزمین خودمان هستند. اما من سیستان و بلوچستان را یک منطقه می بینم. "پروفسور توزی" زمانی که درباره صنعتگری هزاره سوم توضیح می‌دهد، می‌گوید سنگ صابونی که در شهر سوخته و بمپور استفاده می‌شده از یک منطقه و احتمالا کوه‌های اطراف زاهدان آورده شده است.

 این بدان معناست که این مردم در 5000 سال پیش یک آگاهی مشترکی از هم داشتند. اصلا در آن زمان بحث بلوچ و سیستانی مطرح نبوده است. این سرزمین دارای فرهنگی یکپارچه بوده است.

اگر بخواهیم تعداد محوطه های بلوچستان را بشماریم، با چند محوطه باستانی تقریبا هم دوره شهر سوخته مواجه ایم؟

پاسخ این سئوال به‌دلیل کمبود مطالعات باستانشناسی ممکن نیست. جلگه جازموریان، منطقه باستانی چاه هاشم، اسپیدژ، سرباز، سراوان، بمپور، ایرانشهر، دامین، خاش، نیکشهر، کنارک، قصرقند، باهوکلات، چابهار، حوزه دریای عمان و بسیاری شهرهای دیگر در بلوچستان محوطه های باستانی فراوانی را در دل خود جای داده اند که نیازمند مطالعه اند.

یعنی ما با حوزه تمدنی بسیار وسیع‌تری نسبت به سیستان مواجه‌ایم؟

منظورتان را از بزرگتر متوجه نمی‌شوم اما به لحاظ محوطه‌های باستانی، با محوطه‌های بیشتری نسبت به سیستان مواجه‌ایم. چون به لحاظ وسعت این منطقه بزرگتر از منطقه سیستان است پس طبیعی است که محوطه‌ها هم بیشتر باشند. البته اهمیت هر دوی این منطقه در باستانشناسی برای باستانشناسان آشکار است. جالب اینکه باستانشاسان خارجی در مطالعات خود این منطقه را بخش مهمی از حوزه تمدنی شرق کشور در نظر می گیرند.

شاید اگر سئوالم را اینطور بپرسم بهتر باشد. ما در منطقه سیستان، شهر سوخته، دهانه غلامان، کوه خواجه را داریم. باقی محوطه‌های کشف شده از تمدن بزرگی حکایت نمی‌کنند اما گویا در بلوچستان، ما شاهد تمدن های بزرگی هستیم که محوطه‌های زیادی از آن دوران ها باقی مانده است؟

من اجازه می‌خواهم که با شما مخالفت کنم. من در یکی از مقاله های خودم هم به این موضوع اشاره کردم که ما همچنان شناختی نسبت به برخی دوره‌های زمانی سیستان که از آن به عنوان گپ تاریخی یاد می‌شود نداریم. این سئوال مهمی است که چرا ما در سیستان شهر سوخته یا دهانه غلامان و کوه خواجه و غیره را داریم، ولی باقی حوزه های تمدنی خصوصا میان پایان شهر سوخته و شروع دهانه غلامان را نداریم. یکی از مشکلات بزرگ سیستان بادهای 120 روزه است.

کوه خواجه درست پشت به باد است و به این ترتیب ، باد به آن آسیبی چندان وارد نمی کند. اما بخش عمده ای از شهر سوخته زیر خاک است. البته شهر سوخته هم نسبت به دیگر محوطه ها بزرگتر بود و بیشتر دوام آورد و به همین علت امروز بخش هایی از آن را داریم. ما هم دوره شهر سوخته را در بسیاری از محوطه های خارج از کشور از جمله هاراپا، موهنجودارو، کالیبنگان، دلاویرا، رخیگارهی، لوتال، در پاکستان و دره هند داریم،  در بین النهرین نیز محوطه هم دوره شهر سوخته داریم که در دوران پایان شهر سوخته با مشکل مشابهی که همانا مشکلات محیطی بود، مواجه شده بودند. 

شهر سوخته محوطه بزرگی است و هر نوع عامل طبیعی نمی تواند آن را به طور کامل تخریب کند و باز هم تا اندازه ای باقی می‌ماند. اما تمدن های پیش از آن روستا نشینی بودند و حتی تمدن های بعد از آن نیز تمدن های کوچکی بودند. این امر در سایر محوطه ها در بین النهرین، هند و مصر نیز دیده شده است. در واقع شما شاهد آن هستید که تمدن های بعد از شهر سوخته تپه های کوچکی هستند که می توانسته با یک باد پوشیده شوند.

بادهای 120 روزه سیستان بسیار قدرتمندند که از دید من دارای دو ویژگی منحصر هستند که همانا سرعت و تداوم آن هاست و همین دو عامل این باد را تاثیر گذار کرده است . البته همین باد اگر خوب استفاده شود بسیار مفید نیز خواهد بود من آن را طلای بی رنگ سیستان نام نهاده ام.

البته دوره های پیش و بعد از شهر سوخته را در سیستان داریم ولی این دوره‌ها زیر خاک رفته و از آن ها اطلاعی نداریم. در خصوص این مسئله بنده مقاله ای در همان مجله  Near Eastern Archaeology جلد 70 شماره 2 آن تحت عنوان: “ Mind the Gap: Continuity and Change in The Iranian Sistan Archaeology  نوشته‌ام که در آن به تداوم تمدن در سیستان تاکید کرده‌ام. باید در همین جا خدمت شما عرض کنم که مقاله دیگری در همین خصوص تحت عنوان “Step Over the Gap, Not in It  نوشته ام که قصد دارم آن را به یکی از مجلات باستانشناسی که در آمریکا چاپ می شود ارسال کنم. در این مقاله پیشنهاداتی در خصوص چگونگی پیدا کردن این گسست زمانی داده ام.

ولی با این حال وقتی به وسعت و تعداد محوطه ها نگاه می‌کنیم، سیستان قابل مقایسه با بلوچستان نیست؟

از دید من هر دو منطقه حائز اهمیت اند. هر دو منطقه دارای استعدادها و پتانسیل‌های فراوانی هستند. آنچه مهم است اینکه نگاه به این پتانسیلها باید نگاهی کارشناسانه باشد.

 همانطور که عرض کردم بسیاری از سئوالات باستانشناسی که در سیستان مطرح می شوند در بلوچستان پاسخ آنها دیده می‌شوند و برعکس و این به معنای یکپارچگی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این دو منطقه است.

در مورد وسعت هم که عرض کردم به تناسب وسعت و با توجه به شواهد باستانی، بخش جنوبی استان نیز آثار و شواهد فراوانی را در دل خود جای داده است که نیازمند توجه لازم است.

 از سوی دیگر محوطه های باستانی بلوچستان به حوزه های تمدنی گسترده‌ای از جمله جیرفت و خلیج فارس نزدیکی دارد که بر اهمیت آن می افزاید.

از بادهای 120 روزه گفتید. آیا عوامل جوی و زیست محیطی باعث سقوط استقرارها در بلوچستان نبوده است؟

شرایط آب و هوایی بلوچستان با شرایط آب و هوایی سیستان فرق دارد. در سیستان بادهای 120 روزه را داریم و بدلیل عدم نفوذ آب در زمین رودخانه بستر دائمی ندارد و این یکی دیگر از دلایل سقوط شهر سوخته است. تغییر جهت رودخانه و حضور بادهای شدید ساکنین شهر سوخته را با مشکل مواجه کرده بود.

 در سیستان آب نفوذ نمی کند و بخش عمده آن تبخیر می‌شود. اما این موضوع در بلوچستان متفاوت است. شما شاهد آن هستید که باد منطقه کمتر است و به همین علت تخریب کمتری دارد. از سوی دیگر آب در بلوچستان نفوذ می‌کرد اما در آن دوران تکنیک استفاده از آب های زیر زمینی را نداشتند و به همین علت دچار مشکل می شدند. البته هر دو منطقه به لحاظ آب و هوایی آسیب پذیرترند.

بر اساس مطالعات انجام گرفته در سیستان و بلوچستان، سطح مطالعات در دو بخش سیستان و بلوچستان قابل مقایسه هستند؟

خواهش می کنم این سئوال را از مسئولان محترم میراث فرهنگی استان بپرسید. آنها اطلاعات دقیقتری دارند. اگر به عنوان یک معلم از من در خصوص تاریخچه مطالعات باستانشناسی استان بپرسید، آنچه به خاطر می آورم این است که دکتر سجادی 11 فصل کاوش در شهر سوخته داشته که هنوز ادامه دارد. پیش از آن پروفسور توزی در شهر سوخته 8 فصل کاوش کرده است. یک فصل کاوش در کوه خواجه توسط دکتر سجادی انجام گرفته و تیم های دیگری (خارجی) هم در کوه خواجه فعالیت کرده اند. دکتر سجادی چند فصل هم در دهانه غلامان کاوش کرده است، که پیشتر توسط یک هیئت ایتالیایی در اینجا کار شده است.

زاهدان کهنه توسط دکتر موسوی کاوش شده است. در تپه گوری دکتر مهرآفرین از دانشگاه سیستان و بلوچستان و در تپه طالب خان دکتر میری به همراه تیم دانشگاه زابل کار کرده اند. بنده نخستین بررسی سیستماتیک در شهر سوخته سیستان را در سال 84 انجام داده‌ام.

 پایگاه باستانشناسی شهر سوخته که یکی از پایگاه‌های مهم باستانشناسی کشور است بررسی‌های باستانشناسی بسیار زیادی در دشت سیستان انجام داده است.

البته بررسی گسترده باستانشناسی جهت نقشه باستانشناسی سیستان که توسط پژوهشکده باستانشناسی کشور حمایت می‌شود و کار بسیار با ارزشی است توسط دو تن از همکاران محترم بنده در حال انجام است (فاز یک به اتمام رسیده و فازهای بعدی ادامه خواهد داشت).  بررسی حوزه زهک سیستان از جمله بررسی های اخیر است. بررسی زاهدان کهنه نیز طی سالهای اخیر صورت پذیرفته است.

در بلوچستان یک فصل کاوش مختصر در تپه بمپور توسط دکتر سجادی و چند فصل هم در اسپیدژ توسط آقای محمد حیدری کارشناس میراث استان کاوش شده است. اسپیدژ می تواند یک جیرفت دیگر شود. در آنجا ما با حجم وسیع آثار مواجه هستیم و این در کمتر محوطه ای دیده می شود.

بنده در مجموع سه بررسی میدانی در دره بمپور داشته‌ام و امیدوارم برای ادامه مطالعات دوستان همراهی كنند که البته قول هایی توسط این بزرگواران داده شده است.

پیش از انقلاب توزی حفاری کوچکی در دامن کرده است و بئاتریس دکاردی انگلیسی یک فصل حفاری در بمپور کرده است. "مهدی رهبر" نیز یک فصل بررسی و حفاری در بمپور کرده است.





نوع مطلب : تحولات تاریخی ُ فرهنگی و اقتصادی بمپور، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
چهارشنبه 16 مرداد 1387
سه شنبه 23 مرداد 1397 10:33 ق.ظ

You actually stated this wonderfully!
buy viagra without a prescription buying viagra online uk order online pharmacy buy viagra mexico viagra no rx buy viagra tablets prescription viagra uk where can i buy viagra online uk viagra no prescription blue pill
چهارشنبه 13 تیر 1397 04:19 ب.ظ
Hello, I want to subscribe fߋr thiѕ weeb site to gеt hottewst updates, tһus where can i do it
plpease heⅼp.
چهارشنبه 13 تیر 1397 12:37 ب.ظ
Excellent post. Қeep postring ѕuch ҝind օf info on yoiur pаge.
Іm really impressed ƅy your blog.
Hey therе, Υoᥙ'vedone а fantastfic job. I ᴡill definitely
digg it ɑnd personally ѕuggest to my friends.
Ӏ am confident they will be benefited from tһiѕ website.
دوشنبه 11 تیر 1397 04:07 ق.ظ
I loved as much as you'll receive carried оut rjght
һere. Thе sketc іѕ attractive, ʏour authored subjec mattrer stylish.
nonetһeless, уⲟu ccommand get bought аn edginess over thаt
you ᴡish ƅе delivering thee f᧐llowing.
unwell unquestionably cоmе furher formerly again sіnce еxactly tһe sаme nearly very often insіde ϲase youu
shield tһis hike.
چهارشنبه 30 خرداد 1397 03:37 ب.ظ
I аm гeally loving tthe theme/design օf yⲟur weblog.

Ꭰo you ever run intⲟ аny browser compatibility
рroblems? Ꭺ couple of my blog audience һave complaine about mу
site nott workking correctly іn Explorer but loioks great iin Safari.
Do yoᥙ һave any recommendations to hеlp fix thiѕ
probⅼem?
جمعه 25 خرداد 1397 11:43 ق.ظ
What's uρ, yup thiѕ piece ᧐f writing iѕ aⅽtually pleasant
ɑnd I havе learned lot of things from iit abߋut blogging.
tһanks.
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 09:56 ب.ظ

Incredible lots of very good advice.
free cialis cialis 30 day sample buying cialis on internet cuanto cuesta cialis yaho cialis usa cost buying cialis in colombia we recommend cialis info cialis canada 200 cialis coupon how do cialis pills work
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 09:14 ق.ظ

Really quite a lot of fantastic tips!
generic viagra buy online is buying viagra online legal viagra pharmacy prices buy viagra online buy viagra online uk cheap can i buy viagra without prescription viagra no pres canadian pharmacy viagra buy generic viagra australia online buy viagra
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 02:50 ق.ظ
I'm amazed, I must say. Seldom do I come acrooss a bloog
that's both equaally edudative andd entertaining, andd let mme tell you, you've
hhit the nail onn thee head. Thhe problem iss something which not enough meen and women are speaking intellikgently about.
I'm very happy that I found this during my hunt for something
rdgarding this.
شنبه 1 اردیبهشت 1397 04:45 ق.ظ
Hurrah! Finally I got a wweb site from where I be caable of eally gget valuable dasta concerninmg my study aand
knowledge.
شنبه 18 فروردین 1397 06:24 ب.ظ

Great information. Kudos.
cialis dose 30mg prix cialis once a da acheter du cialis a geneve tadalafil 5mg cialis professional from usa cialis pills prescription doctor cialis generic cialis 20mg tablets warnings for cialis cialis with 2 days delivery
شنبه 4 فروردین 1397 11:35 ب.ظ

You explained it terrifically.
if a woman takes a mans cialis cialis for bph viagra vs cialis vs levitra we use it cialis online store cialis 5 effetti collaterali cialis generico lilly cialis 20 mg cut in half prescription doctor cialis cialis generika tarif cialis france
پنجشنبه 2 فروردین 1397 09:01 ب.ظ

Thanks! Lots of postings!

cialis coupons printable does cialis cause gout cialis 20mg preis cf order generic cialis online enter site very cheap cialis we choice cialis uk generic cialis cialis qualitat cialis 20 mg cost enter site 20 mg cialis cost
پنجشنبه 16 شهریور 1396 06:51 ق.ظ
Hello to all, how is everything, I think every one is getting more from this website, and your views are fastidious for
new people.
دوشنبه 30 مرداد 1396 02:34 ب.ظ
Peculiar article, just what I needed.
چهارشنبه 18 مرداد 1396 11:46 ق.ظ
Good article. I'm experiencing a few of these issues as well..
چهارشنبه 23 فروردین 1396 08:40 ق.ظ
My partner and I stumbled over here different web address
and thought I should check things out. I like what I see so i
am just following you. Look forward to finding out about your web page yet again.
پنجشنبه 20 بهمن 1390 06:19 ب.ظ
دوست عزیز جناب آقای آچاك وبلاگ پربارتان با افتخار در لیست پیوندهای وبلاگ بلوچ تاریخ و فرهنگ به ثبت رسید . باعث مباهات است كه نام وبلاگ بلوچ تاریخ و فرهنگ را در لیست پیوندهایتان مشاهده نماییم. با احترام یوسف محتشمی
چهارشنبه 21 مهر 1389 10:55 ق.ظ
تبعیض گران
دوشنبه 19 اسفند 1387 12:47 ق.ظ
درود بر این مرد بزرگ که با دلاورمردی خویش جلوی نامردها ایستاده است
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
به سایت ما خوش آمدید
نام و نام خانوادگی      
آدرس ایمیل      
کلیه حقوق این وبلاگ برای بمپور ، قلب بلوچستان، یادگار اشكانیان و ساسانیان محفوظ است